Salsa is enkele eeuwen geleden ontstaan als een muziekstijl in het Caribische gebied in een context van kolonialisme en slavernij. De muziek onderscheidt zich door de verschillende met elkaar verweven ritmes, die duidelijk de Afrikaanse en Caribische oorsprong van muziek laten zien. De geschiedenis kan in een aantal, elkaar enigszins overlappende, tijdperken worden onderverdeeld (Morales, 2003).

Het koloniale tijdperk

Eeuwenlang werden mensen uit Afrika als slaven naar Cuba, Puerto Rico en Hispaniola (tegenwoordig de Dominicaanse Republiek en Haïti) gebracht. Hier kwamen zij in aanraking met voor hen vreemde culturen. Ze vonden hun eigen manieren om te overleven en hun cultuur en tradities te bewaren. Het leven op de plantages was moeilijk en hard onder het Spaanse bewind, maar het heeft wel geleid tot het ontstaan van heilige en culturele instituties, zoals kerken en gemeenschappen. In deze instituties konden de tradities bewaard blijven. Deze gemeenschappen waren echter ook een goede basis voor het bewaren van traditionele muziekstijlen (Morales, 2003).

Aan het einde van de negentiende eeuw kwam er een einde aan de slavernij in het Caribische gebied. De oorlog tussen Spanje en Amerika in 1898 had als gevolg dat Amerika de macht kreeg in dit gebied. De plantages verdwenen langzaam en maakten plaats voor agricultuur. Ook de migratie van en naar de eilanden kwam op gang. Veel mensen kwamen naar Havana en brachten de ritmes en muziek van onder andere de rumba, bomba en merengue met zich mee. De volgende generaties brachten de muziek uiteindelijk naar New York (Morales, 2003).

New York

De vestiging van mensen uit Puerto Rico in New York was al op gang gekomen voor 1898. In 1917 werd de Jones Act aangenomen, waardoor zij Amerikaanse staatsburgers werden. Een van de gevolgen van het staatsburgerschap was dat de mensen uit Puerto Rico gingen samenwerken met Afrikaans Amerikaanse muzikanten. James Reese Europe (181-1919) was de grondlegger van het eerste artiestenbureau voor Afrikaans Amerikaanse muzikanten en de dirigent van de eerste Afrikaans Amerikaanse band die in Carnegie Hall speelde (Morales, 2003).

Tijdens het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog schreef James Reese Europe zich in voor het zwarte regiment van de Nationale Garde van New York. Hij kreeg de opdracht de beste band van het leger te vormen. Daarom reisde hij naar Puerto Rico om aan muzikanten te komen. Een van de achttien mannen die werden gerekruteerd was Rafael Hernandez (1891-1965), die later een van de bekendste componisten van Puerto Rico zou worden. De band van James Reese Europe introduceerde jazz bij het grotere publiek. In New York waren de leden van de band, die uit Puerto Rico kwamen, de eerste die samen met Afrikaans Amerikaanse jazz muzikanten optraden in clubs en theaters. Ook namen zij diverse platen op. Dit alles heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van de salsamuziek in New York (Ospina, 1995).

Muziek bij het grotere publiek

Tussen 1900 en 1950 drong deze muziek door in alle mediavormen. De tango verscheen voor het eerst in films en droeg bij aan het beeld van de “Latin lover”. Ook de liedjes stonden onder invloed van de muziek. Tussen de twee wereldoorlogen nam de populariteit erg toe. Amerikaanse toeristen gingen naar Havana en hoorden voor het eerst de nieuwste muziekvormen, zoals de son en de rumba. De bijbehorende dansen werden in Amerika erg populair. De van Spaanse afkomst maar in Havana geboren Xavier Cugat (1900-1990) en zijn orkest werden het huisorkest van het net geopende Waldorf Astoria. Ze speelde tussen 1932 en 1947 een mix van muziekvormen en werden bij een groot publiek bekend. Zij zetten de basis voor de overgang van de son naar de salsa. In 1939 verschenen twee artiesten op het toneel van New York: de Braziliaanse zanger en danser Carmen Miranda (1909-1955) en de in Cuba geboren Desi Arnaz (1917-1986). Cugat, Miranda en Arnaz speelden als eersten in Hollywood musicals. Arnaz speelde samen met Lucille Ball in de komische televisieserie I Love Lucy. In deze show werden de muziek en dansen van de mambo en cha-cha-cha bij het grotere publiek gebracht (Morales, 2003).

De geboorte van salsa

In de jaren zestig van de vorige eeuw werd het platenlabel Alegre opgezet dat gespecialiseerd was in de verschillende soorten muziek. Na de Cubaanse revolutie in 1961 werden de diplomatieke relaties tussen Amerika en Cuba stopgezet, waardoor ook de migratie van en naar Cuba stopte. Na een paar jaar echter werden de grenzen van Amerika voor andere landen opengezet. De migranten uit deze landen brachten ook hun eigen muziekstijlen mee, zoals de merengue uit de Dominicaanse Republiek en de cumbia uit Columbia. In de jaren zeventig van de vorige eeuw werden al deze vormen samengevat onder de noemer salsamuziek. Het platenlabel Fania Records gaf naam aan deze term. Salsamuziek is dus een rijke mix van culturen en ritmes (Morales, 2003).

Bronnen

Morales, E. (2003). The Latin Beat. The Rhythms and Roots of Latin Music from Bossa Nova to Salsa and beyond. Cambridge (MA): Da Capo Press.
Ospina, H. C. (1995). Salsa: Havana Beat – Bronx Beat. London: Latin America Bureau.

Tegenwoordig wordt er ook nog gedanst, al is dat in veel mindere mate. De zaaltjes horend bij café of bar hebben plaatsgemaakt voor echte dansscholen waarbij je verplicht bent les te nemen. Maar als je die hobbel eenmaal genomen hebt, dan is de gezelligheid zoals die er vroeger was weer helemaal terug.

Het stijldansen van tegenwoordig heeft twee uitersten: of je doet een paar cursussen, maakt het gezellig en na een paar jaar ben je ervan overtuigd dat je er goed genoeg in bent om je op informele manier, op een personeelsfeestje of bruiloft, tussen de hossende massa te bewegen zonder je opgelaten te voelen. Het andere uiterste bestaat uit een selecte groep wedstrijddansers.

Jongens en meiden gemiddeld tussen 15 jaar en 35 jaar, die veel en vaak in de dansschool aanwezig te zijn en getraind worden door professionals. Wanneer zij eenmaal de eerste gewonnen beker of medaille in ontvangst genomen hebben kan je ervan uitgaan dat zij zich nog fanatieker in de trainingen zullen storten.

Een danswedstrijd bestaat uit twee verschillende dansstijlen. De ballroomdansen zijn de klassieke dansen, zoals bij iedereen bekend van de openingsdans die het bruidspaar maakt tijdens het feest. De ballroomdansen zijn de quickstep, tango, slow foxtrot, Weense wals en Engelse wals. Wedstrijddanseressen die meedoen aan de ballroomdansen kan je herkennen aan een strakke danshouding en een mooie lange jurk, soms met aan de onderkant van de rok een mooie boa van veren. De kleding van de ballroomdansers is erop gericht om op de dansvloer een mooi zwierend paar te zijn waarbij de rok het paar volgt en nog net een beetje meer flair geeft. Dit in tegenstelling tot de andere dansstijl, te weten de Latijns Amerikaanse dansen. Latijns Amerikaanse dansers laten op de vloer een chachacha, rumba, paso double, samba of jive zien. Dansen die zich hoofdzakelijk kenmerken door snelle passen. Het danspaar speelt meer met elkaar en houdt geen danshouding aan zoals ballroomdansers dat wel doen. De dames van deze dansstijl dragen in tegenstelling tot ballroomdansers juist uitdagende kleding, vaak kort en sexy.