Gautama Boeddha is de grondlegger van het boeddhisme. Het boeddhisme is zowel een dharmistische non-theïstische wereldreligie als een levensbeschouwelijke stroming. Het is niet duidelijk wanneer Gautama Boeddha precies leefde; wel is men het erover eens dat het ergens tussen 480 en 370 voor Christus was in wat nu Nepal is en dat hij tachtig jaar is geworden. Wereldwijd zijn er nu ongeveer 415 miljoen aanhangers van het boeddhisme. Boeddhisme is een verzamelnaam voor alle tradities die zijn ontstaan als gevolg van de oorspronkelijke leringen van Boeddha. Boeddha stelde zijn leringen op als gevolg van een zoektocht naar een einde van het lijden en de ontevredenheid.

Geschiedenis

De geschiedenis van het boeddhisme begint in de vijfde eeuw voor Christus en gaat als volgt. Koningin Maya werd door wijze mannen bezocht, die zeiden dat ze zwanger was van een goddelijke zoon die een groot heerser of leraar zou worden. Siddhartha Gautama werd geboren en zij stierf een week later. Koning Suddhodhana was ervan overtuigd dat zijn zoon hem ooit zou opvolgen. Hij werd in luxe opgevoed maar was niet gelukkig. Hij trouwde met een nicht en kreeg een zoon. Tijdens een tochtje buiten het paleis zag hij een asceet die niets bezat. Hijleefde van voedsel en geld dat mensen hem gaven en leek erg gelukkig. Siddhartha verliet het paleis en werd ook een asceet om een antwoord op de vraag te vinden waarom de mensheid zo moest lijden. Toen hij bijna omkwam van de honger besloot hij dat hij zo geen antwoord op de vraag zou vinden. Hij begon te mediteren. Toen hij negenenveertig jaar was kwam het inzicht in de oorzaken van het lijden van de mens en de oplossing daarvoor. Hij was nu een verlicht persoon, een Boeddha, en bereikte Nirwana, een toestand van vreugde en vrede. De rest van zijn leven onderwees hij dit aan andere mensen.

Het boeddhisme

Boeddha stimuleerde interactie tussen geloof en directe empirische waarneming. Zo krijgt men wijsheid om het leven correct te begrijpen en kan men zorgen dat men correct leeft. Alleen geloven maakt blind, omdat alles wordt geloofd en er geen onderscheid tussen waarheid en onwaarheid wordt gemaakt. De basis gaat over het lijden en hoe men er vanaf kan komen, wat wordt beschreven door de vier nobele waarheden. Het juiste begrip van karma kan iemand losmaken uit de cirkel van lijden en wedergeboorte. Men krijgt dan inzicht in de boeddhistische ethiek, zoals de vijf voorschriften, de vier verheven geestestoestanden en de zes perfecties of paramitas. Begrip zorgt dat men naar deze principes handelt en gelukkiger wordt.

De vier nobele waarheden

Het doel van deze waarheden is het krijgen van inzicht in de oorzaak, aanwezigheid, oplossing en overkomen van lijden en ontevredenheid. Zij zijn als volgt:

• Er is lijden en ontevredenheid in het leven
• Er is een oorzaak voor dit lijden: verlangens
• Er is een einde aan het lijden wanneer er een permanent einde kom aan het ontstaan van verlangens door het behalen van bevrijding of verlichting
• Er is een weg die hier naartoe leidt: het achtvoudige pad. Dit pad bestaat uit: juist begrijpen, juiste intenties, juist spreken, juiste handelingen, juist levensonderhoud (beroep), juiste aandacht, juiste inspanning en juiste mentale absorptie. Het wordt ook omschreven als moraliteit (ethisch goed gedrag), Samadhi (meditatie) en wijsheid.

De vijf voorschriften, vier verheven geestestoestanden en tien paramitas

De vijf voorschriften vormen het basisniveau van moraliteit en zijn: niet doden, stelen, liegen, seksueel wangedrag of bedwelmende middelen gebruiken.

De vier verheven geestestoestanden zijn: liefdevolle vriendelijkheid, compassie (mededogen), vreugdevolle appreciatie en gelijkmoedigheid.

De tien paramitas zijn: vrijgevigheid, moreel gedrag, verzaking (afstand doen), wijsheid, energieke inspanning, geduld, vastberadenheid, oprechtheid, vriendelijkheid, en evenwichtigheid.

Karma en wedergeboorte

De wet van karma wil zeggen dat goede acties leiden tot geluk en slechte acties tot lijden en problemen. De resultaten van acties (karma) komen vaak pas na lange tijd, zoals in volgende levens. Als men zijn intentie controleert van een actie, kan men dus negatieve gevolgen voorkomen. Het boeddhisme gaat uit van meerdere levens of wedergeboorte. Er bestaan meerdere bestaansniveaus in het boeddhisme: van goden (die bijna alleen geluk kennen) tot hellewezens (die bijna alleen lijden kennen). Mensen bevinden zich ergens ertussenin. Alleen het bereiken van verlichting zorgt voor het doorbreken van de wedergeboorte.

Het drievoudig juweel en de drie karakteristieken

Dit bestaat uit de Boeddha, de leer of Dhamma en de geestelijke gemeenschap of Sangha. De Boeddha onderwijst de Dhamma aan de Sangha en is zelf ontstaan uit de Dhamma, die altijd aanwezig is. Het begrijpen van de Dhamma leidt tot verlichting. Alles wat bestaat, materieel en geestelijk, heeft drie karakteristieken:

• Anicca: vergankelijkheid en onderhevig aan verandering
• Dukkha: hierdoor kunnen wensen nooit volledig worden vervuld; ze blijven veranderen en dat is pijnlijk.
• Anatta: niemand heeft het als bezit of er controle over. Hierdoor zijn alle dingen zelfloos. Ook de mensen zijn zelfloos en bestaat uit vijf vormen of groepen: vorm (materie en energie), gevoel, perceptie, mentale formaties (gedachten en intenties) en bewustzijn. Alles wordt door zes zintuigen waargenomen: oog, oor, neus, tong, lichaam en geest.

Bronnen

Dijk. A. van. (1999). Over (de) Verlichting: een inleiding tot het boeddhisme voor humanistisch geïnspireerde mensen. Leende: Damon.
Maex, E. (2005). Een kleine inleiding tot het boeddhisme. Arnhem: Lannoo.